Zaktualizowano dnia 27 lipca 2026
W naszym kraju żyje ponad 3 miliony osób z niepełnosprawnościami. Dużą część stanowią osoby z ograniczeniami oraz deficytami na tle intelektualnym. Szacuje się, że co piąta osoba niepełnosprawna do 16. roku życia może być uczniem autystycznym lub z zespołem Aspergera. Nie oznacza to jednak, że grupa ta jest wykluczona z życia edukacyjnego. Wręcz przeciwnie – nauczyciele posiadający kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej dbają o prawidłowy rozwój uczniów borykających się z tego typu trudnościami. Asperger a autyzm – czym się od siebie różnią i jak wygląda praca z uczniami, u których je zdiagnozowano?
Niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim – charakterystyka
Uczniowie, u których stwierdzono niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim cechują się niższym funkcjonowaniem intelektualnym niż przeciętny uczeń. Występują u nich co najmniej dwa zaburzenia umiejętności przystosowawczych związanych m.in. z:
- porozumiewaniem się,
- samoobsługą,
- samodzielnością,
- umiejętnościami szkolnymi,
- troską o zdrowie i bezpieczeństwo.
Osoby z lekkimi niepełnosprawnościami intelektualnymi mają najczęściej problemy w nauce ze względu na zaburzenia dotyczące uwagi, pamięci, mowy, spostrzegania, myślenia, czy sprawności motorycznych.
Autyzm a niepełnosprawność
Autyzm to całościowe zaburzenie rozwoju, które pojawia się u dzieci przed ukończeniem 3. roku życia. Polega na nieprawidłowym funkcjonowaniu pod kątem komunikacji, zachowania oraz interakcji społecznych. Taka osoba może nie reagować na polecenia, odczuwać niechęć przed zabawą z rówieśnikami, posiadać trudność w wyrażaniu emocji czy porozumiewaniu – zarówno przy pomocy mowy, jak i gestów.
W szkole bądź w przedszkolu dziecko uznane jest za niepełnosprawne, jeśli posiada orzeczenie o potrzebie specjalnego kształcenia. Taki dokument wydaje odpowiednia poradnia psychologiczno-pedagogiczna. Tak jest również w przypadku dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.
Autyzm w stopniu lekkim – czym się charakteryzuje?
„Autyzm w stopniu lekkim” to potoczne określenie spektrum autyzmu, w którym osoba zazwyczaj mówi i funkcjonuje samodzielnie, lecz może mieć trudności z odczytywaniem intencji, prowadzeniem swobodnej rozmowy, dostosowaniem się do zmian oraz regulacją bodźców sensorycznych. W medycznej nomenklaturze „stopień lekki” może odpowiadać autyzmowi wysoko funkcjonującemu lub autyzmowi I stopnia według klasyfikacji DSM-5.
Czy zespół Aspergera to niepełnosprawność?
Zespół Aspergera to zaburzenie rozwojowe zaliczane do spektrum autyzmu. Potocznie nazywa się go jego łagodną odmianą, ponieważ cechuje się prawidłowym rozwojem mowy i intelektu. Z kolei objawy mogą pojawiać się po 3. roku życia i na początku być bardzo łagodne, prawie niezauważalne. Z tego powodu wiele osób zastanawia się, czy zespół Aspergera to niepełnosprawność?
Dzieci, u których zdiagnozowano ten rodzaj zaburzeń również wykazują potrzebę kształcenia specjalnego i w orzecznictwie – podobnie jak autyzm – zespół Aspergera również jest zaliczany do niepełnosprawności.
Asperger a autyzm – najważniejsze różnice
W trakcie pracy z uczniem autystycznym oraz z zespołem Aspergera, nauczyciel stoi przed nieco innym wyzwaniem. Do największych różnic pomiędzy tymi zaburzeniami należy wyższy poziom funkcji poznawczych i posługiwania się mową w przypadku uczniów z zespołem Aspergera.
Nauczyciel nie dostrzeże u nich ogólnego opóźnienia rozwojowego, które jest cechą charakterystyczną autyzmu. Nauczanie dzieci autystycznych jest bardziej wymagające z uwagi na znacznie niższy poziom samodzielności, komunikacji i ogólnej sprawności intelektualnej.
W pracy z dzieckiem autystycznym nauczyciel m.in.:
- podaje polecenia w prostszej formie,
- stosuje pochwały wobec dziecka,
- używa instrukcji obrazkowych wprowadzając nowe
treści, - przywołuje często uwagę dziecka.
Z kolei w przypadku dzieci z zespołem Aspergera:
- systematycznie przywołuje uwagę i kontakt
wzrokowy, - stosuje proste komunikaty,
- ustala system nagradzania,
- przygotowuje ucznia do wszystkich zmian –
zarówno w rozkładzie dnia, jak i otoczeniu, - nie krytykuje i nie ocenia na tle grupy.
Studia podyplomowe z zakresu pedagogiki specjalnej
Pracować z dziećmi z niepełnosprawnościami intelektualnymi mogą tylko osoby o odpowiednich kwalifikacjach i umiejętnościach. Wyższa Szkoła Kształcenia Zawodowego wychodząc naprzeciw potrzebom słuchaczy stworzyła kierunek Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną (Oligofrenopedagogika), autyzmem oraz zespołem Aspergera (4 sem). Studia mają charakter kwalifikacyjny – absolwenci otrzymują uprawnienia do pracy jako oligofrenopedagog.
FAQ
Czym jest spektrum autyzmu?
Spektrum autyzmu to zaburzenie neurorozwojowe charakteryzujące się trwałymi różnicami w komunikacji i interakcjach społecznych oraz ograniczonymi, powtarzalnymi lub mało elastycznymi wzorcami zachowania i zainteresowań. Obraz kliniczny jest bardzo zróżnicowany, dlatego poszczególne osoby mogą potrzebować odmiennego rodzaju i zakresu wsparcia.
Co oznacza autyzm w stopniu lekkim?
To potoczne określenie funkcjonowania osoby w spektrum, która potrzebuje stosunkowo niewielkiego wsparcia, lecz może mieć trudności z odczytywaniem intencji, prowadzeniem spontanicznej rozmowy, akceptowaniem zmian lub regulacją bodźców.
Czy zespół Aspergera to niepełnosprawność?
W aktualnych klasyfikacjach medycznych zespół Aspergera nie jest traktowany jako odrębna jednostka diagnostyczna, lecz mieści się w spektrum autyzmu – jest zatem również zaliczany do niepełnosprawności.
